Prawa pacjenta – postępowanie w przypadku odmowy zgody na leczenie

W dyskusjach toczących się w środowisku lekarzy powraca problematyka legalności zabiegów operacyjnych, które są wykonywane bez zgody pacjenta. Zagadnienie to ma fundamentalne znaczenie zarówno dla bezpieczeństwa chorych, jak i dla odpowiedzialności prawnej personelu medycznego.

Zabieg operacyjny bez zgody – kiedy jest legalny?

Co do zasady, każdy zabieg operacyjny wymaga świadomej zgody pacjenta. Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty stanowi, że lekarz może przeprowadzić badanie lub udzielić innych świadczeń zdrowotnych po wyrażeniu zgody przez pacjenta. Od tej reguły istnieją jednak wyjątki.

Lekarz może działać bez zgody, gdy pacjent wymaga niezwłocznej pomocy lekarskiej, a ze względu na stan zdrowia lub wiek nie może wyrazić swojej woli i nie ma możliwości porozumienia się z jego przedstawicielem ustawowym lub opiekunem faktycznym. W takiej sytuacji decyzję podejmuje lekarz – w miarę możliwości po konsultacji z innym specjalistą.

Pacjent niezdolny do wyrażenia woli

Gdy pacjent jest niezdolny do świadomego wyrażenia zgody – na przykład z powodu utraty przytomności, ciężkiego stanu ogólnego lub zaburzeń psychicznych – lekarz ma obowiązek podjąć działania ratujące życie i zdrowie. W takich okolicznościach zgoda pacjenta zostaje zastąpiona przez zgodę przedstawiciela ustawowego, a w przypadku braku takiej możliwości – przez decyzję lekarską opartą na przesłance stanu wyższej konieczności.

Konflikt oświadczeń woli – małoletni pacjent a rodzice

Szczególnie trudne sytuacje powstają, gdy dochodzi do konfliktu oświadczeń woli między małoletnim pacjentem a jego rodzicami lub opiekunami prawnymi. Polskie prawo przewiduje, że pacjent małoletni, który ukończył 16 lat, ma prawo do współdecydowania o swoim leczeniu. W przypadku rozbieżności między wolą małoletniego a stanowiskiem rodziców, sprawa może zostać skierowana do sądu opiekuńczego.

Co mówią przepisy?

• Pacjent małoletni powyżej 16. roku życia wyraża zgodę wspólnie z przedstawicielem ustawowym.
• W przypadku sprzeciwu małoletniego wobec proponowanego leczenia – mimo zgody rodziców – wymagana jest zgoda sądu opiekuńczego.
• Gdy rodzice odmawiają zgody na leczenie ratujące życie dziecka, lekarz ma obowiązek zwrócić się do sądu, a w sytuacjach nagłych – działać w stanie wyższej konieczności.

Konsekwencje prawne działania bez zgody

Wykonanie zabiegu operacyjnego bez wymaganej zgody pacjenta może skutkować odpowiedzialnością cywilną, karną oraz zawodową lekarza. Pacjent, wobec którego przeprowadzono zabieg bez zgody, może dochodzić odszkodowania i zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych oraz za ewentualny uszczerbek na zdrowiu.

Jeśli Ty lub Twoja bliska osoba znaleźliście się w sytuacji, w której zabieg medyczny został przeprowadzony bez należytej zgody, warto skorzystać z bezpłatnej analizy prawnej.